Turkus należy do kamieni o wyjątkowo długiej historii symbolicznej. W różnych kulturach był łączony przede wszystkim z ochroną, pomyślnością, spokojem i bezpieczeństwem podczas podróży. Znaczenia te wynikają z tradycji i dawnych wierzeń, a nie z właściwości potwierdzonych naukowo.
Turkus był ceniony już w starożytności. Zabytki z tym materiałem należą do jednych z najstarszych przykładów biżuterii znanych archeologom. W starożytnym Egipcie kamień występował w ozdobach władców, a jego miejscowa nazwa „mefkat” była wiązana również z radością. Turkus od tysięcy lat wykorzystywano także w Chinach, Persji oraz kulturach rdzennych mieszkańców obu Ameryk.
W tradycji perskiej turkusowi przypisywano znaczenie związane ze zwycięstwem, powodzeniem i dobrobytem. Z kolei w Tybecie był postrzegany jako symbol szczęścia i ochrony. W kulturach rdzennych mieszkańców południowo-zachodniej części Ameryki Północnej pojawiał się w biżuterii, przedmiotach ceremonialnych i amuletach.
Współcześnie turkus bywa wybierany przez osoby, którym bliska jest symbolika spokoju, harmonii, przyjaźni i dobrej komunikacji. Może być również symbolicznym prezentem dla osoby rozpoczynającej nowy etap życia albo wyruszającej w podróż.
Turkus jest także tradycyjnym kamieniem urodzeniowym grudnia oraz kamieniem kojarzonym z 11. rocznicą ślubu.
W aktualnej ofercie Lemoniq turkus pojawia się między innymi w bransoletkach z kolekcji znaków zodiaku, w których zestawiany jest z innymi kamieniami naturalnymi. Dostępne są zarówno modele na regulowanym sznurku, jak i bransoletki na elastycznej gumce.
Wśród propozycji znajduje się Bransoletka Ryby na gumce – kamień księżycowy, turkus, akwamaryn. Turkus występuje również w Bransoletce Strzelec na sznurku – turkus, kryształ górski, lapis lazuli oraz Bransoletce Ryby na sznurku – kamień księżycowy, akwamaryn, turkus. W przypadku modeli zawierających turkus ceny wahają się więc obecnie od 99 do 136 zł.
Wszystkie modele można znaleźć w kategorii bransoletki z turkusem.
Lemoniq jest producentem oferowanej biżuterii i tworzy własne wzory w swojej pracowni w Polsce. Dzięki temu, zależnie od konkretnego projektu, dostępnych materiałów i możliwości technicznych, możliwe jest indywidualne uzgodnienie niektórych zmian w gotowym modelu. Może to obejmować między innymi zmianę rozmiaru, koloru wybranych elementów, zawieszki, konfiguracji kamieni czy dodanie zawieszki z indywidualnym grawerem. Zakres personalizacji należy każdorazowo ustalić z Lemoniq przed złożeniem zamówienia.
Turkus jest minerałem jubilerskim należącym do fosforanów. Jego skład opiera się na uwodnionym fosforanie miedzi i glinu. Charakterystyczna niebieska lub zielonkawoniebieska barwa jest jednym z powodów, dla których materiał od tysięcy lat wykorzystywany jest w biżuterii.
Nazwa „turkus” wywodzi się od francuskiego określenia pierre tourques, czyli „kamień turecki”. Wiąże się to z dawną drogą handlową, którą materiał docierał do Europy przez tereny Turcji.
Turkus występuje w odcieniach od jasnego błękitu przez intensywny turkusowy kolor aż po zielenie. Za szczególnie popularny uważa się czysty, mocny błękit. Z czasem część naturalnego turkusu może nabierać bardziej zielonkawego odcienia.
Kamień jest zwykle nieprzezroczysty lub tylko częściowo przeświecający. Może mieć jednolitą powierzchnię albo charakterystyczne ciemne żyłki, nazywane matrycą. Takie wzory powstają w materiale skalnym otaczającym turkus i mogą tworzyć niepowtarzalny rysunek. Na stronie 43 skanu pokazano zarówno jednolite kaboszony, jak i turkus z naturalnymi oraz dodanymi żyłkami.
Turkus ma twardość około 5,5–6 w skali Mohsa, dlatego jest bardziej podatny na zarysowania niż wiele popularnych kamieni jubilerskich. Jego odporność na uderzenia określana jest jako dobra, jednak ze względu na porowatą strukturę wymaga ostrożności.
Turkus może być stabilizowany żywicą lub woskiem, szczególnie gdy naturalny materiał jest bardziej porowaty. Spotyka się także materiał barwiony oraz rekonstruowany z drobnych fragmentów lub proszku połączonego żywicą. Naturalny, nieulepszany turkus o mocnym kolorze i bez widocznych żyłek należy do najbardziej cenionych odmian.
Do tradycyjnych miejsc występowania turkusu należą Iran, Egipt i Stany Zjednoczone. Szczególnie słynny jest turkus perski pochodzący z okolic Neyshabur w Iranie.
Turkus powstaje przede wszystkim w suchych rejonach, gdzie woda bogata w związki miedzi przenika przez skały i reaguje z minerałami zawierającymi aluminium oraz fosfor. W rezultacie może tworzyć żyły i niewielkie skupienia w skałach.
Turkus najczęściej szlifuje się w formie kaboszonów, koralików i elementów przeznaczonych do rzeźbienia. Dzięki intensywnej barwie dobrze prezentuje się zarówno w srebrze, jak i w złoconych elementach.
W bransoletkach może być głównym kolorystycznym akcentem albo częścią kompozycji z kamieniem księżycowym, akwamarynem, lapisem lazuli czy kryształem górskim. Jego wyrazista barwa pasuje zarówno do minimalistycznych stylizacji, jak i bardziej swobodnych, wakacyjnych zestawów.
Turkus jest materiałem porowatym, dlatego należy ograniczać jego kontakt z perfumami, kremami, detergentami oraz innymi środkami chemicznymi. Mogą zostać wchłonięte przez kamień i z czasem zmienić jego kolor.
Biżuterii z turkusem nie należy czyścić w myjce ultradźwiękowej ani narażać na wysoką temperaturę. Najbezpieczniej przecierać ją delikatną, miękką ściereczką. Warto również zdejmować ją przed kąpielą, treningiem oraz wykonywaniem prac domowych i przechowywać oddzielnie od twardszych kamieni.
Turkus łączy charakterystyczny błękit, wielowiekową historię i bogatą symbolikę. Tradycyjnie kojarzony z ochroną, pomyślnością i spokojem, jest jednocześnie efektownym, lecz wymagającym odpowiedniej pielęgnacji materiałem jubilerskim. W biżuterii dobrze sprawdza się zarówno jako dominujący akcent, jak i element wielobarwnej kompozycji kamieni, czego przykładem są bransoletki z turkusem Lemoniq.
Anastasia Young, Guide to Gemstone Settings, Bloomsbury Publishing, 2018, s. 43.
